Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), dikkat sürdürme, dürtü kontrolü, hareketlilik düzeyi ve planlama becerilerini etkileyebilen nörogelişimsel bir durumdur. Çocukluk döneminde fark edilebilir; bazı kişilerde belirtiler ergenlik ve yetişkinlik döneminde de devam edebilir.
DEHB hakkında doğru değerlendirme için yalnızca “hareketli çocuk” ya da “dalgın öğrenci” yorumuyla karar verilmemelidir. Ankara’da aileler, kapsamlı değerlendirme için ankara psikolog desteğini araştırabilir; çocuk ve ergen alanında destek gerektiğinde ankara pedagog arayışında bu hizmet sayfasını inceleyebilir.
DEHB, kişinin yaşına ve gelişim düzeyine göre beklenenden daha belirgin dikkat dağınıklığı, aşırı hareketlilik veya dürtüsellik belirtileri göstermesiyle tanımlanır. Tanı koymak için belirtilerin birden fazla ortamda işlevselliği etkilemesi ve uzman değerlendirmesi gerekir.
| Belirti alanı | Gözlenebilen davranışlar | Günlük yaşama etkisi |
|---|---|---|
| Dikkat eksikliği | Ödevleri tamamlamakta zorlanma, sık eşya kaybetme, ayrıntıları kaçırma | Okul başarısı ve sorumluluk takibi zorlaşabilir |
| Hiperaktivite | Yerinde duramama, fazla konuşma, sürekli kıpırdanma | Sınıf ve ev kurallarına uyum zorlaşabilir |
| Dürtüsellik | Söz kesme, sırasını bekleyememe, ani tepki verme | Arkadaş ilişkileri ve aile içi iletişim etkilenebilir |
DEHB tek bir nedene bağlı değildir. Genetik yatkınlık, beyin gelişimi, çevresel etkenler ve eşlik eden öğrenme ya da duygu düzenleme güçlükleri birlikte rol oynayabilir. Ebeveyn tutumu tek başına DEHB nedeni değildir; ancak doğru yapılandırma çocuğun işlevselliğini belirgin biçimde destekleyebilir.
Net rutinler oluşturmak, görevleri küçük parçalara bölmek, görsel hatırlatıcılar kullanmak ve olumlu davranışları hızlıca pekiştirmek çocuğun günlük düzenini kolaylaştırabilir. Ebeveynlerin tutarlı sınırlar koyması ve çocuğun güçlü yönlerini fark etmesi de önemlidir.
DEHB belirtileri aile içi ilişkiyi zorladığında ebeveynler arasında tutarlılık sağlamak için ankara çift terapisi ve aile danışmanlığı kapsamındaki destekler de değerlendirilebilir.
Hayır. DEHB tembellik ya da isteksizlik değildir; dikkat, dürtü kontrolü ve yürütücü işlevlerle ilişkili bir zorlanma alanıdır.
Hayır. Çocukların hareketli olması gelişimin doğal bir parçası olabilir. DEHB değerlendirmesinde belirtilerin sürekliliği, şiddeti ve işlevselliğe etkisi dikkate alınır.
Etkileyebilir. Özellikle planlama, dikkat sürdürme ve görev tamamlama alanlarında destek ihtiyacı oluşabilir.
Belirtiler evde, okulda veya sosyal ilişkilerde belirgin zorlanma yaratıyorsa uzman değerlendirmesi almak uygun olur.
